Φρίντα Κάλο: Πως ο πόνος έγινε τέχνη

Φρίντα_Κάλο_Πώς_ο_πόνος_έγινε_τέχνη

0:00

Η ζωή, ο πόνος και η αριστοτεχνική αναγέννηση στην τέχνη

Η Φρίντα Κάλο (6 Ιουλίου 1907 – 13 Ιουλίου 1954) αποτελεί μία από τις πλέον εμβληματικές μορφές της παγκόσμιας τέχνης και αναγνωρίζεται ως μία από τις σπουδαιότερες Μεξικάνες ζωγράφους. Γνωστή για τις έντονες αυτοπροσωπογραφίες της, τα χαρακτηριστικά φρύδια και τα εκρηκτικά χρώματα που χρησιμοποιούσε στους πίνακές της, η ζωή της ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με σοβαρά σωματικά τραύματα. Η Κάλο μετέτρεψε αυτές τις εμπειρίες σε κεντρικό θέμα της καλλιτεχνικής της έκφρασης, αναδεικνύοντας την αναπηρία όχι μόνο ως προσωπικό, αλλά και ως πολιτικό ζήτημα.

Ένα σώμα σημαδεμένο από την πρώτη νεότητα

Η ζωή της Φρίντα σημαδεύτηκε από δοκιμασίες υγείας από πολύ νωρίς. Σε ηλικία μόλις έξι ετών, προσβλήθηκε από πολιομυελίτιδα, γεγονός που της προκάλεσε μόνιμη χωλότητα και ατροφία στο δεξί πόδι. Η ασθένεια την ανάγκασε να μείνει κλινήρης για εννέα μήνες. Αυτό το πρώτο στίγμα της αναπηρίας τη συνόδευσε σε όλη της τη ζωή και η ίδια συνειδητά δεν το έκρυβε, φορώντας συχνά μακριές φούστες ή ανδρικά ρούχα σε φωτογραφίες, ανατρέποντας τις κοινωνικές προσδοκίες. Ο πατέρας της την ενθάρρυνε να ασχοληθεί με αθλήματα όπως το ποδόσφαιρο, το κολύμπι, ακόμη και την πάλη, κάτι ασυνήθιστο για ένα κορίτσι της εποχής.

Το 1925, στην ηλικία των 18 ετών, ένα τραγικό ατύχημα με λεωφορείο καθόρισε οριστικά τη ζωή της. Ένα σιδερένιο κιγκλίδωμα διαπέρασε το σώμα της, με αποτέλεσμα πολλαπλά κατάγματα στη σπονδυλική στήλη, τη λεκάνη και τα πλευρά. Υποβλήθηκε σε περισσότερες από τριάντα επεμβάσεις και έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της με έντονο χρόνιο πόνο και περιορισμένη κινητικότητα.

Η γέννηση μιας ζωγράφου μέσα από τον πόνο

Ενώ ανάρρωνε από το σοβαρό ατύχημα, η Φρίντα ξεκίνησε να ζωγραφίζει το 1926. Οι γονείς της την ενθάρρυναν, φτιάχνοντάς της ένα ειδικό καβαλέτο ώστε να μπορεί να ζωγραφίζει στο κρεβάτι, ενώ τοποθέτησαν έναν καθρέφτη στην οροφή για να βλέπει το σώμα της.

Η ίδια δήλωσε: "Ζωγραφίζω τον εαυτό μου γιατί συχνά είμαι μόνη και είμαι το θέμα που γνωρίζω καλύτερα". Έτσι γεννήθηκε ένα τεράστιο κομμάτι του έργου της.

Οι περίφημοι πίνακές της, που συχνά αποκαλούνται «αυτοπροσωπογραφίες», δεν ήταν απλώς μελέτες της ταυτότητάς της, αλλά καταγραφές του τραυματισμένου της σώματος: κορμιά δεμένα με σίδερα, καρφιά, δέντρα που ξεπηδούν από σπονδύλους. Έργα όπως "Η σπασμένη στήλη" (1944) απεικονίζουν την ίδια με χειρουργικό κορσέ, το σώμα της ραγισμένο σαν γη μετά από σεισμό, γεμάτο καρφιά, υποδηλώνοντας τον διαρκή πόνο. Στον πίνακα "Νοσοκομείο Χένρι Φορντ" (1932), αποτύπωσε τα συναισθήματά της για τη δεύτερη αποβολή της, ξαπλωμένη γυμνή σε ένα νοσοκομειακό κρεβάτι, περιτριγυρισμένη από σύμβολα όπως ένα έμβρυο, ένα λουλούδι, μία λεκάνη και ένα σαλιγκάρι, όλα συνδεδεμένα με φλέβες.

Παρά τον αφάνταστο πόνο, η Φρίντα δεν αυτοπαρουσιάστηκε ποτέ ως «θύμα». Αντίθετα, μετέτρεψε την αναπηρία της σε αφήγηση για τη γυναικεία εμπειρία, την ελευθερία και την αντίσταση. Ήταν αξιοσημείωτο ότι συχνά φωτογραφιζόταν επιδεικτικά με τις πατερίτσες της ή με τεχνητά μέλη που είχε διακοσμήσει η ίδια. Όταν έχασε το δεξί της πόδι λόγω γάγγραινας το 1953, αντί να κρυφτεί, ζωγράφισε την ξύλινη πρόθεσή της με κόκκινα χρώματα και σχέδια, μετατρέποντάς την σε έργο τέχνης. Η ίδια τόνιζε: "Δεν ζωγράφιζα ποτέ όνειρα. Ζωγράφιζα τη δική μου πραγματικότητα".

Η σχέση της με τον Ντιέγκο Ριβέρα και η καλλιτεχνική της αναγνώριση

Το 1929, η Φρίντα Κάλο παντρεύτηκε τον διάσημο Μεξικανό τοιχογράφο Ντιέγκο Ριβέρα, τον οποίο είχε γνωρίσει για πρώτη φορά το 1922 στη Σχολή Προπαρασκευαστικής Εκπαίδευσης όπου φοιτούσε. Ο γάμος τους ήταν αντισυμβατικός, γεμάτος πάθος, χωρισμούς και επανασυνδέσεις, με αμοιβαίες απιστίες, όπως αυτή του Ντιέγκο με την αδελφή της Φρίντα, Κριστίνα, που της προκάλεσε μεγάλη θλίψη. Παρά την επιθυμία της να κάνει παιδιά, δεν μπόρεσε λόγω του ατυχήματος, γεγονός που της προκάλεσε μεγάλη θλίψη, αποτυπωμένη και στους πίνακές της. Το ζευγάρι μετακόμισε συχνά λόγω των έργων του Ριβέρα, ζώντας για περιόδους στο Σαν Φρανσίσκο, τη Νέα Υόρκη και το Ντιτρόιτ.

Κατά τη διάρκεια της ζωής της, η Φρίντα Κάλο ήταν αρχικά γνωστή κυρίως ως η σύζυγος του Ριβέρα, παρά ως ανεξάρτητη καλλιτέχνης. Ωστόσο, το 1938, ο Αντρέ Μπρετόν, μία από τις βασικές μορφές του Σουρεαλισμού, εντυπωσιάστηκε από το έργο της και την κάλεσε να συμμετάσχει σε εκθέσεις σουρεαλιστών ζωγράφων, ενώ οργάνωσε και ατομική έκθεση της δουλειάς της στο Παρίσι. Παρόλο που ο Μπρετόν την χαρακτήρισε Σουρεαλίστρια, η Κάλο δήλωνε ότι δεν γνώριζε αν οι πίνακές της ήταν σουρεαλιστικοί, αλλά ότι ήταν η "ειλικρινέστερη έκφραση του εαυτού της". Το 1939, χώρισε προσωρινά από τον Ριβέρα και ζωγράφισε έναν από τους πιο διάσημους πίνακές της, "Οι Δύο Φρίντες", ο οποίος απεικονίζει το δίλημμά της για το διαζύγιο. Το 1940, ξαναπαντρεύτηκε με τον Ριβέρα.

Τα τελευταία χρόνια και η αιώνια κληρονομιά

Η κατάσταση της υγείας της Φρίντα επιδεινωνόταν σταθερά. Το 1950, διαγνώστηκε με γάγγραινα στο δεξί πόδι, με αποτέλεσμα να μείνει κλινήρης για εννέα μήνες και να υποβληθεί σε πολλές επεμβάσεις. Το 1953, αναγκάστηκε να υποβληθεί σε ακρωτηριασμό μέρους του δεξιού της ποδιού για να σταματήσει η γάγγραινα. Παρά τις σωματικές προκλήσεις, η Κάλο συνέχισε να εργάζεται και να ζωγραφίζει με μεγάλη επιμονή. Την ίδια χρονιά, πραγματοποίησε μία από τις ελάχιστες ατομικές της εκθέσεις στο Μεξικό, στην οποία παρευρέθηκε φτάνοντας με ασθενοφόρο και υποδεχόμενη τους παρευρισκόμενους από ένα κρεβάτι που είχε στηθεί στην γκαλερί.

Η Φρίντα Κάλο απεβίωσε στις 13 Ιουλίου 1954, περίπου μία εβδομάδα μετά τα 47α γενέθλιά της, στο αγαπημένο της "Μπλε Σπίτι". Επισήμως αναφέρθηκε ότι πέθανε από πνευμονική εμβολή.

Η φήμη της Φρίντα Κάλο γνώρισε μεγάλη άνοδο μετά τον θάνατό της. Το "Μπλε Σπίτι" της, γνωστό ως "La Casa Azul" (Γαλάζιο Σπίτι) στο Κογιοακάν της Πόλης του Μεξικού, όπου έζησε και δημιούργησε, άνοιξε ως μουσείο το 1958, εκθέτοντας προσωπικά της αντικείμενα. Στη δεκαετία του 1970, το ενδιαφέρον για το έργο και τη ζωή της αναζωπυρώθηκε λόγω του φεμινιστικού κινήματος, καθώς αναγνωρίστηκε ως σύμβολο γυναικείας δημιουργικότητας. Η συνεισφορά της έχει αναγνωριστεί επίσημα και από την κυβέρνηση του Μεξικού, η οποία το 2010 απεικόνισε τα πρόσωπα της Φρίντα Κάλο και του Ντιέγκο Ριβέρα στις δύο όψεις του χαρτονομίσματος των 500 πέσος. Η τέχνη της, που αποτελεί μια δυναμική γλώσσα του πόνου, της αντίστασης και της επιμονής, συνεχίζει να εμπνέει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως.