ΟΛΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑ
Ορισμός και βασικές αρχές
Η ολιστική προσέγγιση στην αναπηρία αποτελεί μια σύγχρονη θεώρηση που αντιμετωπίζει την αναπηρία όχι ως ατομικό πρόβλημα ή αποκλειστικά ως ιατρικό ζήτημα, αλλά ως αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης του ατόμου με το περιβάλλον, τα κοινωνικά εμπόδια και τις συμπεριφορές που περιορίζουν τη συμμετοχή του στην κοινωνία [2]. Η προσέγγιση αυτή βασίζεται στην αναγνώριση της ανθρώπινης ποικιλομορφίας και διαφορετικότητας και προωθεί τον καθολικό σχεδιασμό (Universal Design), ώστε όλες οι υποδομές, υπηρεσίες και αγαθά να είναι προσβάσιμα σε όλους, χωρίς αποκλεισμούς [2] [3].
Στην κυρίαρχη αφήγηση για την αναπηρία, παρατηρείται μια λανθάνουσα τάση υποβάθμισης ή πλήρους αγνόησης των κοινωνικο-δομικών παραγόντων που διαμορφώνουν την εμπειρία της χρόνιας πάθησης και της αναπηρίας. Δομικές ανισότητες όπως η φτώχεια, οι διακρίσεις σε θεσμικό επίπεδο, η άνιση πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας και πρόνοιας, συχνά παραβλέπονται, επιτείνοντας τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία. Αυτή η περιορισμένη προσέγγιση αποτυγχάνει να επιφέρει ουσιαστικές αλλαγές στην ποιότητα ζωής διαιωνίζοντας τις συστημικές αδικίες και τις μορφές καταπίεσης που βιώνουν οι χρονίως πάσχοντες και τα άτομα με αναπηρία, εμποδίζοντας την πλήρη κοινωνική τους ένταξη.
Η παραδοσιακή προσέγγιση στην αναπηρία κυρίως μέσα από το ιατρικό ή ατομικό μοντέλο, επικεντρώνεται στο είδος και τη βαρύτητα της αναπηρίας και αντιμετωπίζει το άτομο ως το «πρόβλημα» που πρέπει να διορθωθεί ή να αντισταθμιστεί [5] [7]. Αντίθετα, το κοινωνικό μοντέλο, και κατ’ επέκταση η ολιστική προσέγγιση, θεωρεί ότι η αναπηρία είναι κοινωνικά κατασκευασμένη συνθήκη, αποτέλεσμα των εμποδίων που θέτει η κοινωνία και το περιβάλλον και όχι μόνο της ατομικής κατάστασης [5].
Εφαρμογές της ολιστικής προσέγγισης
● Καθολικός σχεδιασμός: Υποδομές, υπηρεσίες και αγαθά σχεδιάζονται εξαρχής για να καλύπτουν τις ανάγκες όλων, χωρίς να απαιτούνται ειδικές προσαρμογές, αλλά χωρίς να αποκλείονται βοηθήματα όπου χρειάζεται [2] [3].
● Συμμετοχικός σχεδιασμός: Τα ίδια τα άτομα με αναπηρία συμμετέχουν ενεργά στη λήψη αποφάσεων και στον σχεδιασμό πολιτικών και υπηρεσιών που τους αφορούν [2].
● Εκπαίδευση και κοινωνική ένταξη: Η ολιστική προσέγγιση προωθεί προγράμματα που ενισχύουν την αυτοαντίληψη, την αυτοεκτίμηση και την αυτορρύθμιση των ατόμων με αναπηρία, με στόχο την πλήρη ένταξή τους στο κοινωνικό και εργασιακό περιβάλλον [6].
Η ολιστική προσέγγιση στην αναπηρία αλλάζει ριζικά το πλαίσιο αντιμετώπισης της αναπηρίας, δίνοντας έμφαση στην άρση των κοινωνικών και περιβαλλοντικών εμποδίων και στην ισότιμη συμμετοχή όλων στην κοινωνία. Υποστηρίζει τη μετάβαση από το μοντέλο της «προσωπικής τραγωδίας» στο μοντέλο της «κοινωνικής ενδυνάμωσης» και της συλλογικής δράσης [5].
Με την ολιστική προσέγγιση, διαμορφώνονται πιο ενδυναμωτικές και εποικοδομητικές εμπειρίες υγειονομικής περίθαλψης, κοινωνικής πρόνοιας, εκπαίδευσης, απασχόλησης και κοινωνικής ένταξης υποστηρίζοντας το ευ ζην των ανθρώπων.